پول در گردش (به انگلیسی Currency in Circulation) ارزی است که به جای نگهداری در بانک، موسسات مالی یا بانک مرکزی، بطور فیزیکی برای انجام تراکنشها بین مصرفکنندگان و کسب و کارها بکار میرود.
پول در گردش بخشی از عرضه کلی پول است. بخش بزرگی از عرضه کلی پول در حسابهای پسانداز ذخیره شدهاند.
پول در گردش را میتوان “پول در دست مردم” دانست، یعنی پولی که برای خرید سرویسها و کالاها استفاده میشود. بانکهای مرکزی همواره به مقدار پول فیزیکی که در گردش است توجه میکنند، زیرا پول به عنوان نقدترین طبقه دارایی موجود است.
هرچقدر پول بیشتری از گردش خارج شود و برای سرمایهگذاری بلندمدت اختصاص یابد، پول کمتری برای مصرف کوتاهمدت (که مولفه اصلی GDP است) در دسترس خواهد بود.
در خصوص دلار آمریکا، بیش از 1.5 تریلیون دلار پول در گردش وجود دارد. ارز جدید توسط وزارت خزانهداری آمریکا چاپ میشود و بانک فدرال رزرو آنرا بین بانکهایی که سفارش پول بیشتر میدهند توزیع میکند.
مقدار دلار در گردش در طول سالهابه دلیل افزایش تقاضا در بازار بینالمللی افزایش یافته است. براساس آمارهای وزارت خزانهداری آمریکا، بیش از نیمی از دلارهای در گردش، خارج از آمریکا هستند.
این تقاضای زیاد برای دلار از خارج از آمریکا دلیل پایداری نسبی ارز دلار نسبت به ارز سایر کشورهایی دنیا بوده است.
با وجودیکه پرداخت الکترونیک برای بسیاری از تراکنشها قابل دسترس است، گاهی پول فیزیکی در گردش بر پرداخت الکترونیک ترجیح داده میشود. بطور مثال بعد از فجایع طبیعی، احتمال دارد پرداخت هزینه سرویسها و کالاهایی که فورا به آنها نیاز است با پول فیزیکی شایع شود.
علاوه بر این، فاجعهبار بودن آن رویداد ممکن است دسترسی به مبالغ الکترونیک را مشکل یا غیرممکن سازد. مثلا قطعی برق بطور گسترده میتواند عاملی شود که مردم مجبور به استفاده از مبالغ و پول فیزیکی شوند.
در حال حاضر اسکناسهای دلار در گردش با مبالغ 1، 2، 5، 10، 20، 50 و 100 دلاری وجود دارند. علاوه بر این اسکناسها، سکهها نیز به کار برده میشود.
بعد از دورههای زمانی مختلف، خزانهداری آمریکا تولید برخی اسکناسها را متوقف کرد و فدرال رزرو نیز آنها را از چرخه خارج نمود. برای مثال بعد از جنگ جهانی دوم، چاپ اسکناسهای 500، 1000، 5000 و 10,000 دلاری متوقف شدند و در سال 1969 فدرال رزرو آنها را جمعآوری و از چرخه خارج کرد.
با استفاده گسترده از روشهای انتقال پول الکترونیکی، نیاز برای چنین اسکناسهای درشت از بین رفته است. البته ممکن است هنوز چنین اسکناسهایی وجود داشته باشه ولی فدرال رزرو در تلاش است کل آنها را جمعآوری و از بین ببرد.
اختیار خرید (به انگلیسی Call option) قراردادی است که طی آن خریدار حق خرید دارایی مشخصی را (مبلغ مشخصی و معینی سهام، اوراق و …) در قیمتی خاص و تا قبل از زمان سررسید دارد. شایان ذکر است که خریدار این قرارداد این حق را برای خود محفوظ داشته ولی برای خرید اجباری ندارد.
در این قرارداد خریدار تنها زمانی سود میکند که قیمت دارایی تا سررسید و یا قبل از آن بیشتر از قیمت قرارداد باشد و تنها در آن زمان است که خریدار تصمیم به خرید دارایی میگیرد. در این قرارداد چنانچه خریدار تصمیم به اجرای قرارداد گیرد فروشنده ملزم به اجرای قرارداد و فروش دارایی است.
فرض کنید سرمایهگذاری قصد عقد قرارداد اختیار خرید برای سهام شرکت x را دارد. چنانچه قیمت فعلی سهم 100 واحد پولی باشد و سرمایهگذار باور داشته باشد تا قبل از سررسید قرارداد قیمت به بیش از قیمت قرارداد تجاوز خواهد نمود بعنوان خریدار قرارداد را عقد مینماید.
برای مثال اگر قیمت فعلی سهم 100 تومان و قیمت قرارداد 120 تومان و سررسید آن 31 تیر ماه باشد، و قبل از 31 تیر ماه قیمت به 150 تومان برسد، خریدار از حق قانونی خود در قرارداد استفاده کرده و سهم را با قیمت 120 تومان (قیمت تعیین شده در قرارداد) خریداری میکند.
بنابراین وی در این قرارداد 30 تومان سود حاصل کرده است. حال چنانچه در سررسید قرارداد (31 تیر) قیمت سهم هنوز از 120 تومان تجاوز نکرده باشد، خریدار نه تنها با استفاده از حق قانونی خود برای خرید سود نمیکند بلکه متضرر هم خواهد بود (برای مثال چنانچه سهم 110 تومان باشد، خریدار در صورت اعمال قرارداد باید آن را 120 تومان خریده و 10 تومان ضرر کند). بدین ترتیب خریدار از حق خود استفاده نکرده و قرارداد بدون اجرا در سررسید باطل خواهد شد.